We weten het: de (meervoudig onverzadigde) omega-3-vetzuren bevorderen onze gezondheid in algemene zin. De gevolgen van een hogere inname verschillen echter per ziektebeeld. In een Amerikaans, langlopend onderzoek is geprobeerd recht te doen aan deze uiteenlopende effecten op de levenskwaliteit. Gevolgd werden ouderen met een bij aanvang goede gezondheid. Met een verwijzing naar het Voedingsgeneeskunde-congres van het aankomend jaar kan alvast deze voorlopige conclusie worden getrokken: per saldo bevorderen omega-3-vetzuren healthy ageing.
Studies hebben aangetoond dat omega-3-vetzuren de kans op cardiovasculaire ziekten verkleinen, terwijl ze bij mannen het risico op prostaatkanker lijken te verhogen. Onderzoeken naar het verband met bijvoorbeeld diabetes, longziekten of cognitief functioneren leveren tegenstrijdige uitkomsten op. Dat maakt het lastig om de rol te bepalen van omega-3-vetzuren in het zo lang mogelijk uitblijven van chronische ziekte op latere leeftijd. De onderzoekers namen als uitgangspunt van healthy ageing het overleven na de 65 jaar zonder hart- en vaatziekten, kanker, longaandoeningen, nierziekte en cognitief disfunctioneren.
De gegevens werden gebruikt van 2.622 volwassenen met een gemiddelde leeftijd van 74,4 jaar op wie bij aanvang healthy ageing van toepassing was. Zij waren tussen 1992 en 2015 deelnemers aan de Cardiovascular Health Study, een multicenter, prospectief cohortonderzoek in vier Amerikaanse regio’s. Zij werden in vijf groepen ofwel kwintielen onderverdeeld, van de laagste tot de hoogste niveaus van circulerende omega-3-vetzuren. Na afloop van deze studieperiode ervoer slechts 11% nog healthy aging en 89% dus niet.
Eerdere onderzoeken naar de gezondheidseffecten van omega-3-vetzuren waren meestal gebaseerd op voedingsvragenlijsten. Slechts in weinig studies werden biomarkers gebruikt en waar dat wel het geval was, werd maar één maal, aan het begin, gemeten. In dit onderzoek is dat meerdere malen gedaan, zodat ook veranderingen in kaart konden worden gebracht. In 1992-1993, 1998-1999 en 2005-2006 werden met behulp van gaschromatografie de plasmagehaltes van omega-3-vetzuren vastgesteld. Onderscheid werd gemaakt tussen alfa-linoleenzuur (ALA) - voornamelijk voorkomend in plantaardige bronnen als noten, zaden en groene bladgroenten - en de visvetzuren eicosapentaeenzuur (EPA), docosahexaeenzuur (DHA) en – het minder bekende - docosapentaeenzuur (DPA).
Na controle voor andere factoren bleken twee van de vier soorten vetzuren geen effect te sorteren: ALA en DHA. Maar degenen met de hoogste niveaus EPA had 24% minder kans op unhealthy ageing dan degenen met de laagste niveaus. En de mensen in de top drie kwintielen van DPA liepen 18 tot 21% minder risico.
Lai HT, de Oliveira Otto MC, Lemaitre RN, McKnight B, Song X, King IB, Chaves PH, Odden MC, Newman AB, Siscovick DS, Mozaffarian D. Serial circulating omega 3 polyunsaturated fatty acids and healthy ageing among older adults in the Cardiovascular Health Study: prospective cohort study. BMJ. 2018 Oct 17;363:k4067. https://www.bmj.com/content/363/bmj.k4067