Gebruik verzorgingsproducten kan puberteitsleeftijd vervroegen
Gebruik verzorgingsproducten kan puberteitsleeftijd vervroegen

Wanneer meiden op jonge leeftijd verzorgingsproducten gebruiken, kunnen sommige chemicaliën daarin leiden tot het eerder intreden van de puberteit. Dat geldt ook als ze daar prenataal aan waren blootgesteld. Het gaat om stoffen die onder meer voorkomen in cosmetica, tandpasta of mottenballen. Dit effect treedt bij jongens nauwelijks op. De conclusie is gebaseerd op langjarig onderzoek onder Amerikaanse kinderen/adolescenten in Californië.

De laatste twintig jaar is merkbaar dat jonge meiden eerder in de puberteit komen. Dat wordt geassocieerd met meer mentale problemen en risicovoller gedrag, maar ook met een verhoogde kans op eierstok- en borstkanker op latere leeftijd. Het is niet geheel bekend waar dat door komt, maar wel is overgewicht een erkende factor. Deze studie was gericht op het nader onderzoeken van de aanwijzingen uit dierstudies dat chemicaliën het hormoonstelsel kunnen ondermijnen. Deze stoffen bootsen als het ware de lichaamseigen hormonen na.

Vanaf de geboorte tot aan de adolescentie werden 338 kinderen gevolgd: 179 meisjes en 159 jongens. Bij hun moeders waren tijdens de zwangerschap de concentraties ftalaten, parabenen en fenolen in de urine gemeten en later opnieuw bij de kinderen toen die negen jaar oud waren. Tussen negen en dertien jaar werd bij hen elke negen maanden de zogeheten pubertal timing bepaald. Dat gebeurde aan de hand van de veel gebruikte Tannerstadia die de fases beschrijven in de lichamelijke ontwikkeling vanaf de kindertijd. De onderverdeling in stadia is gebaseerd op geslachtskenmerken als de ontwikkeling van de borsten, de genitaliën en het schaamhaar.

Een associatie werd gevonden tussen monomethyl ftalaat (in geurtjes) en het eerder krijgen van schaamhaar. De fenolen triclosan (in tandpasta en handzeep) en 2,4-dichloorfenol (eigenlijk een bestrijdingsmiddel) waren geassocieerd met het eerder optreden van de eerste menstruatie (menarche). Beide effecten traden ook op onder invloed van methylparaben in cosmetica, die bovendien samenhingen met een eerdere borstontwikkeling. Er was een associatie tussen 2,5-dichloorfenol (in mottenballen en kamer-/toilet deodorizers) en een latere ontwikkeling van schaamhaar. Ten slotte gingen propylparaben (gebruikt in cosmetica) samen met een eerdere menarche. Dat was de enige groep van stoffen die ook effect had op de pubertal timing van jongens: hun genitale ontwikkeling vond eerder plaats.

De onderzoekers hielden bij hun conclusies wel wat slagen om de arm. Denkbaar is de mogelijkheid van omgekeerde causaliteit: het vroeger intreden van de puberteit doet het gebruik van de betreffende verzorgingsproducten toenemen. Verder was de onderzoeksgroep wat eenzijdig. Het ging om Latino kinderen van laagopgeleide moeders, met een lage sociaaleconomische status en levend in een landbouwgemeenschap. Generalisaties zijn daarom niet zomaar te maken.

Referenties

Harley KG, Berger KP, Kogut K, Parra K, Lustig RH, Greenspan LC, Calafat AM, Ye X, Eskenazi B. Association of phthalates, parabens and phenols found in personal care products with pubertal timing in girls and boys. Hum Reprod. 2019 Jan 1;34(1):109-117. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30517665